Cel naukowy projektu
Badania historyczne prowadzone w projekcie pt. „Ideologiczne wymiary krajobrazu kulturowego. Semantyka cmentarzy rodowych Prus Wschodnich w świetle źródeł literackich i nieliterackich od XIX do połowy XX wieku” wpisują się we współczesne studia nad krajobrazem kulturowym. Kluczowa dla nich kategoria czytania krajobrazu kulturowego rozumiana jest jako proces, w którym relacja z przestrzenią polega na odkrywaniu w niej tropów różnorakich historycznych światów wyobrażonych. Tak rozumiany krajobraz kulturowy jest zatem przestrzenią deszyfrowania palimpsestu minionych oddziaływań, w którym rolę podstawową odgrywają trzy składniki: krajobraz przyrodniczy, dziedzictwo materialne oraz sieć historycznych, kulturowo definiowanych znaczeń.
Powyższe idee legły u podstaw sformułowania projektu badań, w którym powiązane zostały koncepcje z zakresu badań nad krajobrazem kulturowym oraz studia nad historyczną semantyką elementów współczesnego dziedzictwa materialnego. Testowanym krajobrazem kulturowym, polem empirycznym tak zaprojektowanego badania ma być, wchodzące w skład ziem Polski północno-wschodniej, terytorium dawnych Prus Wschodnich, zaś centralnym, analizowanym znaczeniowo jego elementem – cmentarze rodowe aranżowane i przekształcane w okresie od początku XIX wieku, aż do kresu byłej prowincji w 1945 roku (pod pojęciem cmentarzy rodowych rozumiemy cmentarze zakładane zarówno przez rody arystokratyczne jak i właścicieli ziemskich).
Krajobraz kulturowy Polski północno-wschodniej cechuje się niezwykłą kulturową heterogenicznością i historyczną wielowarstwowością, co stanowi znaczący atut prowadzonych badań. Projekt łączy analizę empiryczną elementów dziedzictwa materialnego regionu (wraz z terenową identyfikacją, analizą i zadokumentowaniem zanikających w szybkim tempie pozostałości cmentarzy rodowych) z rekonstrukcją pierwotnych wyobrażeń społecznych, sieci kulturowo-historycznych znaczeń współtworzących pierwotnie – parafrazując język antropologa Clifforda Geertza – interpretacyjny model cmentarzy jako elementów krajobrazu kulturowego i zarazem pierwotny model dla ich kreowania w stosownej historycznie aranżacji.
Przy takich założeniach projekt ma na celu:
- Odtworzenie programów przestrzenno-kompozycyjnych wschodniopruskich cmentarzy rodowych znajdujących się na obszarze północno-wschodniej Polski.
- Rekonstrukcję kontekstów ideologicznych (schematów wyobrażeniowych) modelujących od XIX do połowy XX wieku zakładanie i postrzeganie cmentarzy rodowych we wschodniopruskim krajobrazie kulturowym.
- Zdefiniowanie i zrozumienie specyfiki wielowarstwowej, wielokulturowej spuścizny materialnej ziem Polski północno-wschodniej, jej wymowy historycznej oraz znaczenia dla współczesnej kultury i społeczeństwa polskiego.
